बनेपालाई बेलायतमा र बेलायतलाई बनेपामा बारम्बार ओहोरदोहोर गराइरहने माधुरी आचार्य नामकी काल्पनिक महिला यो उपन्यास पाठकवर्गको हातहातमा पुगेपछि प्रकारान्तरले बनेपाको चिनारीका रूपमा चिनिन बेर छैन । किनभने प्रसिद्ध अक्षरशिल्पी हरि मञ्जुश्रीको कलमले कृष्णमणि कुइँकेलको मानसपटलमा घुमेकी काल्पनिक पात्रा माधुरी आचार्यलाई छोयो । छोयो मात्रै होइन, यस उपन्यासले हरेक पाठकको मनमस्तिष्कलाई हल्लाउने भएको छ ।
‘कल्याणं ब्रुवन्तु’ मा कल्याण लम्सालका ३१ वटा गद्यकविता सङ्कलित छन् । कुनै कविता गीतिलयमा ढाल्न सकिने र कुनै कविता अलिकति प्रयास गरे छन्दोबद्ध गराउन सकिने खालका पनि छन् । कविताका विषय विविध छन् । पारिवारिक, सामाजिक, व्यावसायिक, आर्थिक, मनोवैज्ञानिक, आध्यात्मिक र धार्मिक विषयले यसभित्रका कवितामा स्थान पाएका छन् । कविता प्रायः छोटा भएकाले पढ्न झन्झट नलाग्ने र सरल शब्दावली भएकाले तुरुन्तै बुझिने खालका छन् ।
‘हाम्रो बालक्लब’ नामक प्रस्तुत बालनाटक लामो समयसम्म शिक्षण पेसामा आबद्ध बालसाहित्यकर्मी भवानी पाण्डेको अनुभवबाट उत्पन्न विचारको नाट्य रूपान्तरण हो । विद्यालयलाई कसरी बालमैत्री वातावरणयुक्त बनाउने, विद्यालयप्रति विद्यार्थी, शिक्षक र अभिभावकलाई कसरी उत्तरदायी र सक्रिय बनाउने, अनि विद्यालय परिवारबीच आपसी समन्वय, समझदारी र सम्मानपूर्ण परिवेश कसरी सिर्जना गर्ने आदि विषयहरूमा यस नाटकको कथावस्तुले परिक्रमा गरेको छ ।
‘अभियान’ को संरचना, विषयवस्तु, देश, जाति र थरअनुसारका पात्रहरूको नाम, ती पात्रहरूको बासस्थान, पेसा र शिक्षाअनुसारको भाषाप्रयोग, नाट्यकारिता अथवा नाट्यशिल्प आदिका विषयमा प्रशस्त बौद्धिक बहस गर्न सकिन्छ । तर त्यतातिर नलागी यस पुस्तकले दिन खोजेको सन्देशका आधारमा यस पुस्तकको मूल्याङ्कन गरियो भने मात्र दस जोड दुई उत्तीर्ण गरेको, होटल मजदुरका रूपमा चिनिएको र भूकम्पले भत्काइदिएको घर बनाउन हाल सिन्धुपाल्चोक जिल्लाको आफ्नै गाउँ दुवाचौरमा बसेको एउटा शब्दप्रेमीप्रति न्याय हुन सक्छ ।
शब्दसाधकको संस्था ‘शब्दयात्रा प्रकाशन’ । त्यसको स्थापना गर्ने अध्यक्ष हरि मञ्जुश्री ।। उनैको जन्मनक्षत्र खोजेर त्यसको फल । कविता लयमा लेखे श्रीधर प्याकु¥यालले । ‘ज्योतिषकाव्य भो मेरो यो कृति, फेरि ज्योतिष–काव्यका दृष्टिले व्यक्तिकेन्द्री यो पहिलो भयो ।। यो छाप्न सकिए हुन्थ्यो’ भन्ने लागेर श्रीधर । कविजी ‘शब्दयात्रा’ मा आई पाण्डुलिपि दिए ।। मृगशिरा, पूर्णिमा र चन्द्रमा, शुक्र, कर्कट । बेबोकाकी, मङ्गलका थिए वर्णन काव्यमा ।। दशा–अन्तर्दशा फेरि तिनको फलका कुरा । देखेर सबका लागि यो काव्य योग्य ठानियो ।। ‘मञ्जुश्री’ पात्रको नाउँ मात्रै हो तर वर्णन । सबैको छ, त्यसैले त यो बन्यो पठनीय नै ।।
स्वामी डा. रामानन्द गिरिज्यूको १६ औँ दिनको पुण्यतिथिमा देवघाटमा स्वामीज्यूप्रति श्रद्धासुमन अभिव्यक्त गर्ने माध्यम के होला, चिरस्थायी र अर्थपूर्ण उपहार के अर्पण गर्ने होला भनेर विचार गर्दा स्वामी डा. रामानन्द गिरिज्यूका बारेमा विगत २–३ वर्षयता ‘नेपालभूमि साप्ताहिक’ को स्तम्भ ‘प्रलेखन’ मा प्रकाशन गराएका ७–८ वटा लेखहरूलाई सङ्ग्रह गरी पुस्तकका रूपमा प्रकाशित गर्न सके राम्रै हुन्छ कि भनी ग्रन्थसम्पादक हरि मञ्जुश्रीसँग छलफल गर्दा ‘हुन्छ, राम्रो काम हो, गरौँ’ भन्ने सल्लाह दिएअनुसार यो पुस्तक तयार भएको हो ।
‘परिवर्तित पाइला’ गणेशबहादुर खत्रीलाई आजीवन निदाउन नदिने उहाँको सपनाको झझल्को हो । नेपाललाई पालन गर्न उहाँ राजनीतिमा होमिनुभयो । राजनीतिले उहाँलाई पहिले नीतिगत कार्यान्वयन गर्ने निकायमा पु¥यायो र पछिचाहिँ नीति बनाउने ठाउँमा नै पठायो । तर उहाँको सपना विपना हुन पाएन, र उहाँ तापित बनिरहनुभयो । राजनीतिबाट विश्राम लिएपछि पनि त्यो सपनाले उहाँको मनस्ताप बढाइरह्यो । अन्ततः अक्षरकर्मको सहारा नलिईकन उहाँलाई हुँदै भएन । उहाँको त्यही कर्मले ‘परिवर्तित पाइला’ उठायो । बल्ल उहाँको कलम आफ्ना हुँडलाहरूमाथि चल्यो र त्यसले नाट्यकारिताको परम्परागत पद्धतिलाई पनि चलायो । यस प्रकारको नाटक नेपाली भाषामा अहिलेका लागि ‘एकला चलो रे’ नै बनेको छ । त्यसैले ‘परिवर्तित पाइला’ नाटककार स्वयं र नेपाली नाट्यकारिताकै लागि पनि परिवर्तित पाइलाका रूपमा आएको छ ।
नाम श्रीधर । थर प्याकु¥याल । उपाधि कवि, अनुवादक । काभ्रे जिल्लाका महाकाव्यकार र नव्यकाव्यकारका रूपमा अभिवन्दित । शब्दयात्रा प्रकाशनबाट संस्थापित ‘नन्दिकेश्वर अधिकारी शोध सम्मान’ बाट सम्मानित । शब्दयात्रा प्रकाशनद्वारा संस्थापित ‘कविता–काव्य सम्मान’ का आर्थिक व्यवस्थापक । आफूद्वारा लिखित तथा अनूदित कृतिहरूको प्रकाशन गर्न शब्दयात्रा प्रकाशनलाई स्नेहपूर्वक पाण्डुलिपि उपलब्ध गराउने व्यक्तित्व । उहाँले रश्मिराज अर्यालद्वारा लेखिई प्रकाशनमा आएको सत्यनारायणकथाको काव्यकृतिलाई समच्छन्दमा अनुवाद गरेर पूजाविधि पनि काव्यात्मक रूपमा प्रस्तुत गरेको पुस्तक ‘सत्यनारायण कथामृत’ ।
आफूजस्तै पेसा अँगाल्ने अन्य व्यक्तिहरूका बारेमा सोधखोज गरेर जानकारी राख्ने क्रममा जगन्नाथ गिरीले काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा रहेका पूर्वप्रहरी कर्मचारीहरू जुनसुकै गाउँ–सहरमा भए पनि सञ्चार–सम्पर्क हुन सकोस् भनेर पूर्वप्रहरी कर्मचारीहरूको नाम, ठेगाना र दूरभाषाङ्क पत्ता लगाउनुभयो र त्यसलाई पुस्तिकाका रूपमा प्रकाशन गर्न शब्दयात्रा प्रकाशनको सहयोग माग्नुभयो । यो पुस्तिका जगन्नाथ गिरीको ठूलो मिहिनेतको फल हो । यस्तो कार्यले समग्र पूर्वप्रहरीहरूको हित हुने कुरामा विश्वस्त भएर यस पुस्तिकाको प्रकाशन गरिएको हो ।
‘असल नेता कसरी बन्ने ?’ उद्धवप्रसाद नेपालको चौथो कृति हो । यो पुस्तिका जुनसुकै सङ्घसंस्था वा राजनीतिक दलमा आबद्ध व्यक्तिका लागि मार्गदर्शक बन्न सक्छ । यसमा प्रस्तुत राजनीतिक सिद्धान्तको पक्षप्रति विमति राखिए पनि ‘असल नेता कसरी बन्ने ?’ भन्ने मूल प्रश्नको उत्तरमा विमति राख्न सकिँदैन जस्तो लाग्छ । यस्ता प्रकारका जनचेतनामूलक र जानकारीमूलक पुस्तिकाहरू नेपाली भाषामा प्रशस्तै प्रकाशित हुनुपर्ने कुरालाई दृष्टिगत गर्दै शब्दयात्रा प्रकाशनबाट यस पुस्तिकाको प्रकाशन गरिएको हो ।