नेपालको इतिहासलेखनमा देखिएका अपुष्ट, अव्याख्येय, अतार्किक र असान्दर्भिक केही विषयलाई पुष्टि गर्ने, व्याख्या गर्ने, तर्कसम्मत बनाउने, सान्दर्भिकता प्रदान गर्ने र अपव्याख्या भएका प्रसङ्गलाई सही व्याख्या गरेर इतिहासलेखनलाई प्रामाणिक स्वरूप दिने लेखहरू भरतमणि जङ्गमले लेख्नुभएको थियो । ती लेखहरू विभिन्न प्रकाशनमा प्रकाशित थिए । तिनलाई एकै ठाउँमा स्थान दिएर केही नयाँ सामग्री पनि राखेर ‘इतिहासमा रहेका भ्रम तथा निवारण’ पुस्तक प्रकाशन गरिएको हो । हालसम्मको पछिल्लो अनुसन्धान यही नै भएकाले त्यस्तो स्थिति नआएसम्मका लागि नेपालको इतिहासमा देखापरेका केही भ्रमहरूको अन्तिम निराकरण यही नै हो भनेर स्वीकार गर्नुपर्ने हुन्छ ।
नेपाली साहित्यमा कविता विधाको एउटा भेद ‘बाछिटा’ नामबाट नयाँ प्रयोगका रूपमा आएको छ । त्यसैले ‘बाछिटा’ लाई कविताको उपविधा भन्न सकिन्छ । ‘बाछिटा’ को प्रयोग गरी कविता लेख्न थालिएको एक वर्ष पनि पुगेको छैन । स्वतन्त्र अस्तित्वको र छुट्टै संरचना रहेको ‘बाछिटा’ उपविधा पाठक र सर्जकका बीचमा प्रिय बनिरहेको छ र यस विधाका पाठक तथा सर्जकहरूको सङ्ख्या पनि बढिरहेको छ । विष्णु भट्टराई ‘विभु’, केशव बैरागी माइँलो र अम्बिका धितालले नेपाली साहित्यलाई ‘त्रिरत्न’ नामक पहिलो बाछिटासङ्ग्रह नै उपहार दिनुभएको छ । ‘त्रिरत्न’ शब्दलाई तीनजना कृतिकाररत्न, ‘बाछिटा’ का तीन हरफरत्न, तीनजनाका ३३३ — ३३३ कवितारत्न, सर्जक, सम्पादक र प्रकाशकको सम्मिलनरत्न, जुनसुकै अर्थ पनि दिन सकिन्छ ।
‘सम्झनाका क्षणहरू’ चूडाप्रसाद चौलागाईंद्वारा लिखित चौँतीसवटा लेख–निबन्धको सङ्ग्रह हो । यीमध्ये केही लेखहरू शब्दयात्रा प्रकाशनको साप्ताहिक रेडियो कार्यक्रम ‘शब्दसञ्चार’ बाट प्रसारित भइसकेका छन् । आध्यात्मिक, शैक्षिक, साहित्यिक र सामाजिक विषयमा लेखिएका यसभित्रका लेखहरू चिन्तनपरक छन् र यी लेखहरूले विभिन्न विषयहरूका अतिरिक्त लेखकको जीवन, सोचाइ, अध्ययनको परिधि आदिका बारेमा पनि जानकारी दिन्छन् । ‘सम्झनाका क्षणहरू’ (लेख–निबन्ध–सङ्ग्रह) काभ्रे जिल्लाका लेखक चूडाप्रसाद चौलागाईंको तेस्रो कृति हो ।
शब्दयात्रा प्रकाशनले पुस्तक–प्रकाशनका सन्दर्भमा स्थापित हुन योग्य प्रतिभाशाली व्यक्तिलाई प्राथमिकता दिने गरेको छ । धेरैजना साहित्यकारको प्रथम कृतिको प्रकाशक बन्ने सौभाग्य पाएको यस संस्थाले नवप्रतिभालाई स्थापित गराउन भूमिका खेलिरहेको छ । कवि केवल कार्कीको प्रथम कवितासङ्ग्रह ‘छानोविनाको घर’ यसैको दृष्टान्त हो । ‘छानोविनाको घर’ केवल कार्कीद्वारा लिखित पद्यकवितासङ्ग्रह हो । यसमा शार्दूलविक्रीडित, उपजाति, भुजङ्गप्रयात, स्रग्विणी, पञ्चचामर, मन्दाक्रान्ता र शिखरिणी गरी जम्मा ७ छन्दमा लेखिएका ६६ वटा कविताहरू सङ्कलित छन् । यी कविताहरू कविका भावनालाई मुखरित गर्न सक्षम बनेका छन् ।
‘सौन्दर्य’ नियात्राकार पोष चापागाईंको दसौँ नियात्राकृति हो । यो उहाँको पहिलो नियात्रा–उपन्यास पनि हो । यो कृति नेपाली साहित्यमा नियात्रा–उपन्यास विधालाई ठड्याउने बलियो टेको पनि हो । नेपाली साहित्यमा नियात्रा–उपन्यास विधाको टेको–कृति प्रकाशन हुँदा त्यसको प्रकाशक बन्ने सौभाग्य शब्दयात्रा प्रकाशनले प्राप्त गरेको छ । नियात्रा–उपन्यासकार पोष चापागाईंले ‘हाइकु कथा’ पुस्तक लेखेर हाइकु साहित्यमा कथालाई प्रवेश गराई नवीन विधाको आरम्भ गर्नुभएको थियो । उहाँले ‘सौन्दर्य’ कृतिबाट अर्को नवीन विधालाई समेत बलवान् बनाउनुभएको छ ।
‘परिवर्तन’ केदारनाथ तिमल्सिनाद्वारा लिखित चौथो पुस्तक हो । यस पुस्तकमा उहाँले समाजको क्रमिक परिवर्तन कसरी भइरहेको छ अनि मनोविज्ञान र सामाजिकतामा परिवर्तन आउने कारणहरू के–के हुन् भन्ने कुरा आफ्नै अनुभव र अनुभूतिका आधारमा प्रस्तुत गर्नुभएको छ । धार्मिक, सांस्कृतिक, आर्थिक, सामाजिक, राजनीतिक, सांस्कारिक र व्यावहारिक परिवेशका साथै वातावरण, कृषि, निर्माण जस्ता क्षेत्रमा समेत कसरी परिवर्तन आएको छ र त्यसले समाजलाई कता लगिरहेको छ भन्ने कुरा यस पुस्तकमा उहाँले पाठकलाई बुझाउने प्रयत्न गर्नुभएको छ । त्यसैले यो पुस्तक वर्तमान युवा र किशोर पुस्ताका लागि रोचक हुन सक्छ ।
डा. इन्दुल केसी र पदम दाहालको संयुक्त लेखन रहेको ‘एक–अर्काका दृष्टि दुई व्यक्तिका कृति’ एकले अर्काको सिर्जनामाथि समीक्षात्मक टिप्पणी गरेर अरूबाट सम्पादन नगराई संयुक्त लेखनका रूपमा एउटै पुस्तकमा प्रकाशन गराइएको कृति हो । यस कार्यले नवीन पुस्तामा एकीकृत रूपमा अघि बढ्ने प्रेरणा प्राप्त हुने र हरेक स्रष्टा अर्को स्रष्टाका लागि आधारभूमि बन्न सक्ने भएकाले यस कृतिले नेपाली वाङ्मयमा नवीन संस्कृतिको निर्माण गर्न सक्नेछ ।
पोष चापागाईंको नवौँ नियात्रासङ्ग्रह ‘लोवाक कफी’ (पाँच देशको यात्रा) को पहिलो भागमा दुबई, दोस्रो भागमा भियतनाम, कम्बोडिया र थाइल्यान्ड तथा तेस्रो भागमा इन्डोनेसियाको भ्रमणवृत्तान्त राखिएका छन् । यी भ्रमणवृत्तान्तहरूले पाठकलाई प्रशस्त जानकारी दिनुका साथै नेपाली नियात्रासाहित्यमा पनि गहकिलो योगदान दिनेछन् ।