पुण्यवती घलेले आफ्नो प्रथम पुस्तकका रूपमा यो पुस्तक तयार पार्नुभएको हो । यस कृतिमा शब्दयात्रा प्रकाशनबाट प्रकाशित कृतिहरूमध्ये २५ जना कृतिकारको सङ्क्षिप्त चिनारी र ती कृतिकारका एक–एकवटा कृतिको सङ्क्षिप्त चिनारी गराइएको छ । कृतिको आवरण र कृतिकारको तस्बिर पनि दिइएको छ । यहाँ प्रस्तुत गरिएका कृतिमाथिका टिप्पणीहरू पुण्यवती घलेले लेख्नुभएको नभई पुस्तकभित्रैका मन्तव्यहरूबाट उतार गरिएका हुन् । यो पुस्तक जेजस्तो रूपमा प्रस्तुत भए पनि आगामी दिनमा यस्ता कृतिहरू उहाँले तयार पार्नुभयो भने अझ परिमार्जित भएर आउनेछन् भन्ने आशा गर्न सकिन्छ ।

निर्मला श्रेष्ठद्वारा लिखित ‘आफू अरूका लागि’ आफू र आफ्नो परिवेशलाई केन्द्रमा राखेर आफ्ना अनुभव र अनुभूतिहरूले अरूको हितमा आफूलाई समर्पित गर्न प्रेरित गराएका सन्दर्भहरूको स्मृतिलेखन हो । शैक्षिक विकास, सामाजिक सचेतना, महिला सशक्तीकरण, दिगो विकास, गरिबी न्यूनीकरण, सहकारिता, उद्यमशीलता जस्ता विषयलाई सम्बोधन गरी रोजगारीका लागि विदेशतर्फ पलायन हुने अवस्थालाई न्यून गर्न सकिने उपायहरू उहाँले यस पुस्तकमा आफ्नै अनुभवका आधारमा प्रस्तुत गर्नुभएको छ । अरूको हितका लागि आफूलाई समर्पण गर्ने शिक्षा उहाँले कसरी प्राप्त गर्नुभयो भन्ने कुरा यस पुस्तकमा पढ्दा पाठकहरूलाई सकारात्मक सोच राख्ने हो भने अरूको हितमा आफूलाई समर्पित तुल्याउन सकिँदो रहेछ भन्ने प्रेरणा प्राप्त हुनेछ ।

विष्णु शर्माद्वारा संस्कृत मूल भाषामा रचित ‘पञ्चतन्त्र’ पूर्वीय वाङ्मयको सुप्रसिद्ध ग्रन्थ हो । यस ग्रन्थको अनुवाद विभिन्न भाषाहरूमा भइरहेका छन् र धेरैजनाले आआफ्नै ढर्रामा प्रस्तुत गरेका छन् । नेपाली भाषामा पनि धेरै प्रकारका ‘पञ्चतन्त्र’ हरू पढ््न पाइन्छन् । त्यसै क्रममा श्रीधर प्याकुरेलद्वारा अनूदित ‘पञ्चतन्त्र (प्रथम तन्त्र ः मित्रभेद)’ कृति पनि प्रस्तुत गरिएको हो ।

‘कवितामा सविता’ कवयित्री सविता शर्माका छोटा कविताहरूको सङ्ग्रह हो । गद्यकवितामा लयात्मकता दिइएका, सकेसम्म अन्त्यानुप्रास मिलाउने प्रयास गरिएका, छोटा–छोटा हरफका, भाषिक सरलता रहेका, बुझ्न कठिनाइ नपर्ने, अधिकांशतया व्यङ्ग्यलाई प्रधानता दिइएका ६५ वटा कविता यसमा सङ्गृहीत छन् । कुनै पनि कवितामा शीर्षक दिइएको छैन, सङ्ख्याले मात्रै सङ्केत गरिएको छ । ‘यो कवितासङ्ग्रह हो’ भन्ने धारणा नराखी पढ्ने हो भने यसभित्र गद्यलघुकाव्यको सुवास पनि पाउन सकिन्छ । ‘सविता’ शब्दले तेजोमय बिम्बको अर्थ बोक्ने र यसभित्रका कविताहरू कवयित्री सविता शर्माको कवित्व शक्तिलाई चहकिलो रूपमा प्रस्तुत गर्ने सवितायुक्त भएकाले कवितासङ्ग्रहको नाउँ ‘कवितामा सविता’ सार्थक देखिएको छ ।

राणाकालीन नेपालको ग्रामीण समाजको सजीव चित्रण गरिएको र तत्कालीन पश्चिम ३ नं. को लोकजीवन उतारिएको उपन्यास ‘विधवा वासना’ लाई त्यस क्षेत्रका स्थानविशेष, भाषाविशेष, परम्पराविशेष र संस्कारविशेष आदिले आञ्चलिकता प्रदान गरेका छन् । प्रजापति तिमिल्सिनाद्वारा लिखित यस उपन्यासमा वैधव्य जीवन, विधुर जीवन, नारीलाई हेर्ने दृष्टिकोण, नारी मनोविज्ञान, यौन मनोविज्ञान, यौन उत्पीडन, विधवाले समाजबाट भोग्ने दुव्र्यवहार, जातिगत विभेद, पितृसत्तात्मक सोच, मुगलान भासिनुपर्ने बाध्यता, अर्थसम्पन्न व्यक्तिबाट विपन्न वर्गले बेहोर्नुपर्ने शोषण, हिन्दूदर्शनलाई हिन्दूहरूबाटै गरिएको अवहेलना, कारागार प्रशासन, न्यायिक प्रचलन आदिको सुन्दर चित्रण गरिएको छ । तसर्थ नेपाली साहित्यमा यस उपन्यासले विशेष महàव राख्नेछ ।

काव्यकार मुक्ति शर्माको ‘पाण्डवायण’ महाकाव्य पञ्चपाण्डवकी अर्धाङ्गिनी द्रौपदीलाई केन्द्रविन्दुमा राखेर लेखिएको छ । ‘अ’ देखि ‘अं’ सम्म ११ सर्गमा बन्धित यस महाकाव्यले द्रौपदीको सबल चरित्रलाई उजागर गरेको छ । महाभारत ग्रन्थको लामो कथालाई सङ्क्षिप्त रूपमा प्रस्तुत गर्दै यस महाकाव्यमा द्रौपदीको जीवनगाथा, ज्ञान र मनोविज्ञानको सुन्दर चित्रण गरिएको छ ।

शोधार्थीहरूको हितका लागि ज्यो. पं. रमेश अधिकारीद्वारा सङ्कलित ‘अरूका आँखामा डा. इन्दुल’ पुस्तिका डा. इन्दुल केसीसँग सम्बन्धित चार पुस्तक ‘भुइँचालो’, ‘इन्दुल केसी व्यक्ति एक दृष्टि अनेक’, ‘व्यक्तित्व र कृतित्वको तेस्रो आयाम’ र ‘डा. इन्दुल केसीको चौथो आयाम’ भित्र विभिन्न व्यक्तिहरूले डा. इन्दुल केसीको व्यक्तित्व र कृतित्वमाथि गरेका टिप्पणीको मूल अंशको सङ्कलन हो ।

युरोप महादेशमा पर्ने स्पेन । नाम सुनेर पनि धेरै नेपाली नपुगेको एउटा देश । त्यहाँका केही सहरहरूमा भ्रमण गर्ने मौका पाएका बेला देखेका, थाहा पाएका र अनुभव गरेका कुराहरूलाई लिपिबद्ध गरी केदारनाथ तिमल्सिनाले तयार पारेको पुस्तिका हो ‘स्पेनको यात्रा’ । सरल शैलीमा रोचक घटनाहरू प्रस्तुत भएका छन् यसमा । छोटो भए पनि नयाँ जानकारीहरू दिन, थोरै कुरामा धेरै कुराहरू थाहा दिन, अनि स्पेनका केही स्थान, प्राकृतिकता, सामाजिकता, विकास–निर्माण, प्रचलन आदिका विषयमा रोचक ढङ्गमा प्रस्तुत गर्न यो पुस्तिका सफल रहेको छ ।

‘श्रीस्वस्थानी व्रतकथा’ का प्रायः पुस्तकहरू भारतको बनारसबाट छापिएर आएका या तिनै पुस्तकलाई केही परिमार्जित गरेर नेपालबाट छापिएका हुन्थे । तर यो ‘श्रीस्वस्थानी व्रतकथा’ ‘थ्यासफू’ (हस्तलिखित पुस्तक) का आधारमा नेपाल भाषामा तयार पारिएका ‘श्रीस्वस्थानी व्रतकथा’ लाई नवीना श्रेष्ठबाट नेपाली भाषामा अनुवाद र सम्पादन गरिएको हो । यो पुस्तक पढ्दा पाशुपत क्षेत्रको कथा पढेजस्तो लाग्छ र सतीदेवीका अङ्गहरू पतन भएर उत्पन्न भएका शिवलिङ्ग र पीठहरूको वर्णनका आधारमा मौलिक ‘श्रीस्वस्थानी व्रतकथा’ यही हो भन्न सकिन्छ ।

ओतबहादुर खड्काद्वारा अनूदित ‘वेद के भन्छ ?’ को अध्ययनबाट हजारौँ वर्षपहिलेका हाम्रा पूर्वजहरूको चिन्तन–मननको स्तर कति माथि रहेछ, ‘कृण्वन्तो विश्वमार्यम्’ भनेर साधिकार भन्न सक्ने हैसियत कसरी बनेको रहेछ, विश्वकल्याणको उदात्त भावना कसरी जागरण भएको रहेछ, ईश्वरसँग साक्षात्कार र संवाद कसरी हुँदो रहेछ र हामीले आफूलाई भौतिक विधाका विभिन्न क्षेत्रमा विकसित बनेको मानेर उत्तरआधुनिक भइसकेको ठाने पनि हाम्रा पूर्वजहरूको चिन्तनको स्तरभन्दा हाम्रो चिन्तनको स्तर कति तल रहेछ भन्ने बुझ्न सकिन्छ ।

वेद के भन्छ ? (सारसङ्ग्रह)