बलदेव थापाद्वारा लिखित ‘बा’ को वाम’ (ऐतिहासिक परिचय) नामक यस पुस्तकमा भक्तपुर जिल्लामा पर्ने गुण्डू क्षेत्रको विस्तृत परिचय गराउनुका साथै लेखकका पिता समाजसेवी हरिबहादुर थापा र राजनीतिकर्मी पद्मबहादुर बुढाथोकीको योगदानका बारेमा चर्चा गरिएको छ । विशेषतः किसान आन्दोलनलाई केन्द्रमा राखिएको यस पुस्तकमा राजनीति, साहित्य, पत्रकारिता र समाजसेवा क्षेत्रमा लागेका त्यस भेगका व्यक्तित्वहरू लेखनाथ न्यौपाने, युद्धप्रसाद मिश्र, भैरव रिसाल, गणेशबहादुर राउत, अङ्गीरस उपाध्याय, नेत्रनाथ शर्मा, विष्णुबहादुर खड्का, होमशङ्कर ढुङ्गेल आदिका विषयमा पनि जानकारी गराइएको छ । पञ्चायतकालीन राजनीति र वर्तमान सामाजिक अवस्थाको झल्को पनि यस पुस्तकले दिएको छ ।
२५३. कुराको सास्ती
बलदेव थापाको व्यङ्ग्यकवितासङ्ग्रह ‘कुराको सास्ती’ उहाँको प्रथम पुस्तक हो । यसमा ३८ वटा कविता र २८ वटा मुक्तक रहेका छन् । यी कविता र मुक्तकहरूमा देशको अवस्थामाथि संवेदनशील नागरिकको चिन्ता प्रकट भएको छ । राजनीतिक, प्रशासनिक र सामाजिक क्षेत्रमा देखापरेका अनेक प्रकारका विकृति र विसङ्गतिहरूलाई उहाँले यस सङ्ग्रहमा व्यङ्ग्यात्मक रूपमा प्रस्तुत गर्नुभएको छ । कृषि, शिक्षा, स्वास्थ्य, संस्कृति, विद्युत, मानवीय प्रवृत्ति आदिजस्ता विषयहरू पनि यस सङ्ग्रहभित्रका कवितामा व्यङ्ग्यका वस्तु बनेका छन् । यसमा लेख्य भाषामा भन्दा कथ्य भाषामा बढी जोड दिइएको छ । कविताहरू छोटा–छोटा छन् । मुक्तकहरू चाहिँ छ हरफका छन् ।
पतिको प्रतीक्षामा बसेकी पत्नीको गीत सार्वजनिक
घरमा पतिको प्रतीक्षामा बसेकी पत्नीको मनोव्यथा झल्किने ‘अझै आएनन् उनी’ बोलको गीत शब्दयात्रा प्रकाशनको सभाकक्षमा आयोजित समारोहमा सार्वजनिक गरिएको छ । हिजो जेठ २४ गते शनिबार सो गीतकी गायिका रश्मि हुमागाईंले गीतलाई सार्वजनिक गरेकी हुन् । त्यस बखत उनले आउँछु भनेको समयमा घर नआइपुग्दा पत्नीको मनमा कस्तो छटपटी हुन्छ, त्यो छटपटी गीतमा व्यक्त भएको कुरा व्यक्त गरिन् । गीतकार सुनील सापकोटाको रचना र सङ्गीतकार हरि मञ्जुश्रीको सङ्गीतमा तयार भएको यो गीत अक्षरधाम यु–ट्युब च्यालनबाट सुन्न सकिन्छ ।
कार्यक्रममा गीतिभास्कर मच्छेश्वर सापकोटा, नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालयका पूर्वउपकुलपति प्रा. डा. कुलप्रसाद कोइराला, प्रा. डा. उषा ठाकुर, डा. मधुसूदन लामिछाने, सङ्गीतकार हरि मञ्जुश्री लगायतका वक्ताहरूले ‘अझै आएनन् उनी’ गीतको मार्मिक पक्ष र गायकीमाथि आआफ्नो धारणा राख्नुभएको थियो । शास्त्रीय सङ्गीतमा आधारित सो गीत गृहिणी महिलाहरूले रुचाउने विश्वास गरिएको छ ।
पुस्तक तथा गीतको सार्वजनिकीकरण तथा छात्रवृत्ति समर्पण कार्यक्रम सम्पन्न
शब्दयात्रा प्रकाशनको आयोजनामा यही जेठ २४ गते पुस्तक तथा गीत सार्वजनिकीकरण तथा छात्रवृत्ति समर्पण कार्यक्रम सम्पन्न गरियो । कार्यक्रममा प्रा. डा. कुलप्रसाद कोइरालाद्वारा लिखित ‘हरि मञ्जुश्रीका उद्बोधन गान’ नामक पुस्तक र लेखक स्वयम्भू शाक्यद्वारा लिखित ‘च्यातिएका पाना’ नामक पुस्तकलाई सार्वजनिक गरियो । सुनील सापकोटाको लेखन, हरि मञ्जुश्रीको सङ्गीत र रश्मि हुमागाईंको स्वर रहेको ‘अझै आएनन् उनी’ गीतलाई पनि त्यही कार्यक्रममा सार्वजनिक गरियो । यसै गरी शब्दयात्रा दिव्यवती–कान्तुप्रसाद छात्रवृत्ति काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाका गरिब तथा जेहेन्दार १० जना विद्यार्थीहरूमा समर्पण गरियो ।
कार्यक्रममा गीतिभास्कर मच्छेश्वर सापकोटा प्रमुख अतिथि हुनुहुन्थ्यो भने प्रा. डा. उषा ठाकुर र डा. मधुसूदन लामिछाने अतिथि हुनुहुन्थ्यो । हरि मञ्जुश्रीको सभापतित्वमा सम्पन्न उक्त कार्यक्रमको सञ्चालन कृष्णमणि कुइकेलले गर्नुभएको थियो । ‘हरि मञ्जुश्रीका उद्बोधन गान’ नामक पुस्तकलाई प्रा. डा. कुलप्रसाद कोइराला, मच्छेश्वर सापकोटा र प्रा. डा. उषा ठाकुरले सार्वजनिक गर्नुभएको थियो भने ‘च्यातिएका पाना’ लाई स्वयम्भू शाक्य, हरि मञ्जुश्री र डा. मधुसूदन लामिछानेले सार्वजनिक गर्नुभएको थियो । ‘अझै आएनन् उनी’ को सार्वजनिकीकरण रश्मि हुमागाईंले गर्नुभएको थियो भने विद्यार्थीहरूलाई छात्रवृत्ति र प्रमाणपत्र तथा विद्यार्थीको नाउँ सिफारिस गर्ने विद्यालयहरूलाई आभारपत्र समर्पण दाता शेखरप्रसाद ढुङ्गाना र उद्धवप्रसाद ढुङ्गानाले गर्नुभएको थियो ।
उक्त कार्यक्रममा साहित्यकार महेश्वर खनालले शब्दयात्रा प्रकाशन सङ्ग्रहालयका लागि केही सिक्का र नोटहरू तथा पुस्तकालयका लागि केही पुस्तकहरू उपहार दिनुभएको थियो ।
मुरहरि रायमाझी र गोविन्दबहादुर खड्काले कविता वाचन गर्नुभएको उक्त कार्यक्रममा प्रा. डा. कुलप्रसाद कोइराला ७१ वर्ष लाग्नुभएकोमा शब्दयात्रा प्रकाशनका तर्फबाट जन्मदिवसको शुभकामनापत्र समर्पण गरिएको थियो । शुभकामनापत्रको बेहोरा पदम दाहालले पढ्नुभएको थियो भने डा. इन्दुल केसी, लोकेन्द्र ढकाल र अमृत अधिकारीले संयुक्त रूपमा समर्पण गर्नुभएको थियो ।
प्रजापति तिमिल्सिनाले उद्घाटन गर्नुभएको उक्त कार्यक्रममा प्रमुख अतिथिलाई शब्दयात्रा प्रकाशनका तर्फबाट चन्द्रबहादुर खड्काले टोपी लगाइदिनुभएको थियो । कार्यक्रममा इ. रोशन मञ्जुश्री अधिकारीले छायाङ्कन तथा स्वराङ्कन, कालिका त्रिपाठी पन्तले चेतनाथ धमलाले पठाउनुभएको कविता वाचन र अच्युत अधिकारीले अतिथिहरूमा उपहार समर्पण गर्नुभएको थियो ।
२५२. च्यातिएका पाना (लघुकाव्य)
साहित्यकार स्वयम्भू शाक्यको प्रस्तुत पुस्तक ‘च्यातिएका पाना’ लघुकाव्य हो । यसमा उहाँले आफ्नी आमाको निधन भएपछिको मनोव्यथालाई शब्दमा उतार्नुभएको छ । यसमा तीन शीर्षक छन् । पहिलो शीर्षक ‘अभागीको जिन्दगी यो’ मा ७ पृष्ठ र ३४ श्लोक, दोस्रो शीर्षक ‘मनको बोझ मनमै रह्यो’ मा २३ पृष्ठ र ११४ श्लोक तथा तेस्रो शीर्षक ‘जिन्दगी मेरो सधैँ छ हार’ मा ४० पृष्ठ र १९७ श्लोक छन् । यसरी जम्मा ७० पृष्ठमा ३४५ श्लोक बनाएर यो लघुकाव्यलाई पूर्णता दिइएको छ । चार हरफको एक श्लोक छ । अन्त्यानुप्रास कतै मिलाइएको छ, कतै मिलाइएको छैन ।
२५१. हरि मञ्जुश्रीका उद्बोधन गान (समीक्षासङ्ग्रह)
प्रा. डा. कुलप्रसाद कोइरालाको प्रस्तुत पुस्तक ‘हरि मञ्जुश्रीका उद्बोधन गान’ शब्दयात्रा प्रकाशनका संस्थापक अध्यक्ष, भाषा–साहित्यसेवी तथा ग्रन्थसम्पादक हरि मञ्जुश्रीले गीत–सङ्गीत क्षेत्रमा गर्नुभएको योगदानका विषयमा केन्द्रित छ । यस पुस्तकका दसवटा शीर्षकमा कृतिकारले हरि मञ्जुश्रीका छुट्टाछुट्टै दसवटा गीतमाथि विवचना गर्नुभएको छ । वैदिक ग्रन्थहरूको आधारभूमिमा रचिएका गीतहरूमाथिको शास्त्रसम्मत यो विवेचना विशिष्ट कोटिको छ । पुस्तकको विषय व्यक्तिकेन्द्रित जस्तो देखिए पनि व्यक्तिलाई आधार बनाएर यस पुस्तकमा वैदिक वाङ्मयले दिएका सन्देशहरूको प्रसारण गरिएको छ । त्यसैले साहित्यिक, वैचारिक र आध्यात्मिक दृष्टिले यस पुस्तकको स्थान उच्चस्तरीय त छँदैछ, विश्वविद्यालयमा गीत–सङ्गीत विषयको अध्ययन–अध्यापन गर्ने–गराउने सन्दर्भका लागि पनि यो पुस्तक उपयोगी छ ।
यही २४ गते १० जनालाई शब्दयात्रा छात्रवृत्ति समर्पण गरिने
शब्दयात्रा प्रकाशनले २०८२ सालको ‘शब्दयात्रा दिव्यवती–कान्तुप्रसाद ढुङ्गाना छात्रवृत्ति’ काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाका विभिन्न विद्यालयमा अध्ययनरत विपन्न तर जेहेन्दार विद्यार्थीहरूलाई समर्पण गर्ने भएको छ । उक्त छात्रवृत्ति यही जेठ २४ गते शनिबार शब्दयात्रा प्रकाशनको सभाकक्षमा आयोजित कार्यक्रममा समर्पण गरिनेछ । उक्त छात्रवृत्ति श्रीखण्डपुर माध्यमिक विद्यालय श्रीखण्डपुरमा अध्ययनरत कक्षा १ की छात्रा सन्ध्या वि. क., कक्षा २ की छात्रा आयुषा गोले तामाङ र कक्षा ३ की छात्रा सनिशा गोलेलाई, आजाद माध्यमिक विद्यालय बालुवामा अध्ययनरत कक्षा ४ की छात्रा रश्मि नेपाल र कक्षा ५ की छात्रा मेलिना बिसुङ्खेलाई समर्पण गरिनेछ । यसै गरी पञ्चकन्या आधारभूत विद्यालय धुलिखेलमा अध्ययनरत कक्षा ६ की छात्रा रचना प्रजा र कक्षा ७ की छात्रा रीता भण्डारीलाई, पूर्णसञ्जीवनी लङ्खनामाई माध्यमिक विद्यालय धुलिखेलमा अध्ययनरत कक्षा ८ की छात्रा अरुणिमा भुजेललाई, मानव कल्याण समाजमा रही अध्ययनरत कक्षा ९ का छात्र सम्राट मानवलाई र सर्वमङ्गला माध्यमिक विद्यालय पाँचखालमा अध्ययनरत कक्षा १० की छात्रा निरुता वि. क. लाई पनि उक्त छात्रवृत्ति समर्पण गरिनेछ । काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाका विद्यालयहरूमा अध्ययनरत विद्यार्थीहरूमध्ये आर्थिक रूपमा विपन्न तर पढाइमा अब्बल रहेका कक्षा १ देखि १० सम्मका १० जना विद्यार्थीहरूलाई सम्बन्धित विद्यालयको सिफारिसका आधारमा हरेक वर्ष यो छात्रवृत्ति समर्पण गर्ने गरिन्छ । यस छात्रवृत्तिको आर्थिक व्यवस्थापन काठमाडौँको चाबहिल शान्तिगोरेटो निवासी शिक्षासेवी शेखरप्रसाद ढुङ्गानाले आफ्ना मातापिता दिव्यवती ढुङ्गाना र कान्तुप्रसाद ढुङ्गानाको स्मृति तथा सम्मानमा गर्नुभएको हो । हाम्रो आग्रह स्वीकार गरी छात्रवृत्तिका लागि रकमको व्यवस्था गरिदिनुभएकोमा शेखरप्रसाद ढुङ्गानाप्रति हार्दिक कृतज्ञता अर्पण गर्दै छात्रछात्राको नाउँ उपलब्ध गराइदिएकोमा सम्बन्धित विद्यालयहरूप्रति आभार व्यक्त गर्दछौँ र छात्रवृत्ति प्राप्त गर्ने छात्रछात्राहरूमा बधाई ज्ञापन गर्दछौँ ।
भक्तिसुधा सार्वजनिक भयो
सुनसरीको चतराधाममा अवस्थित जोशमुनि पीठका पीठाधीश सन्त भक्तिदिलद्वारा लिखित तथा सम्पादित ‘भक्तिसुधा’ पुस्तकलाई सार्वजनिक गरिएको छ । शब्दयात्रा प्रकाशनको सभाकक्षमा सन्त ज्ञानदिलदासको जन्मजयन्तीको अवसर पारी वैशाख २९ गते आयोजित कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि स्वामी कल्याणमित्र, कृतिकार सन्त भक्तिदिल र अतिथि साहित्यकार तथा पत्रकार कृष्णविनोद लम्सालले ‘भक्तिसुधा’ लाई सार्वजनिक गर्नुभएको हो । पुस्तकमाथि समीक्षक डा. इन्दुल केसीले टिप्पणी गर्नुभएको थियो । ‘भक्तिसुधा’ को प्रकाशनपछि शब्दयात्रा प्रकाशनद्वारा प्रकाशित पुस्तकको सङ्ख्या २ सय ५० पुगेको छ ।
ज्ञानदिलदासका बारेमा फरक जानकारी प्रस्तुत
शब्दयात्रा प्रकाशनले जोशमुनि सन्त परम्पराका विद्रोही कवि सन्त ज्ञानदिलदासको जन्मजयन्ती मनाएको छ । अस्ति वैशाख २९ गते शब्दयात्रा प्रकाशनको आयोजनामा आयोजित कार्यक्रममा जन्मजयन्ती मनाइएको हो ।
सन्त ज्ञानदिलदासको जन्ममिति, जन्मस्थान, मृत्युमिति र मृत्युस्थानका विषयमा विभिन्न पुस्तकमा, उनको चित्र अङ्कित हुलाक टिकटमा र नेपाल प्रज्ञाप्रतिष्ठानबाट प्रकाशित परिचयकोशमा फरक–फरक मिति र स्थान उल्लेख गरिएको भए पनि उनको जन्म इलामको आमचोकमा १८९२ साल वैशाख २९ गते भएको रहेछ र निधन सिक्किमको गेलिङमा १९५४ सालको माघे सङ्क्रान्तिमा भएको रहेछ भन्ने जानकारी शब्दयात्रा प्रकाशनमा प्राप्त भएको हुनाले त्यसैका आधारमा जन्मजयन्ती मनाइएको जानकारी त्यस कार्यक्रममा हरि मञ्जुश्रीले गराउनुभयो । उहाँले सन्त ज्ञानदिलदासको जीवनयात्रा नै प्रस्तुत गर्दै सरोज ओलीले उनका बारेमा लेखेको लेखले धेरै जानकारी दिने कुरा पनि बताउनुभयो ।
स्मरणीय छ — उनको जन्म १८७९ सालमा ओखलढुङ्गाको रुम्जाटारमा र निधन १९४० सालमा इलामको आमचोकमा भएको कुरा नेपाल प्रज्ञाप्रतिष्ठानले उल्लेख गरेको छ भने हुलाक टिकटमा १८७८ सालमा जन्म र १९४० सालमा निधन भएको लेखिएको छ, अन्य पुस्तकहरूमा पनि यसै गरी फरक–फरक मिति लेखिएको छ ।
त्यस कार्यक्रममा त्रिचन्द्र क्याम्पस नेपाली विभाग प्रमुख उषा अधिकारीले सन्त ज्ञानदिलदासका विषयमा आधिकारिक जानकारी प्राप्त नभइरहेको अवस्थामा हरि मञ्जुश्रीले दिनुभएको विस्तृत जानकारीबाट नेपाली साहित्य धेरै लाभान्वित हुने र अनुसन्धाता तथा विद्यार्थीहरूलाई आधिकारिक जानकारी दिन अब सजिलो भएको कुरा बताउनुभयो ।
कार्यक्रममा जोशमुनि परम्पराका सन्त तथा चतराधामको जोशमुनि पीठका पीठाधीश सन्त भक्तिदिलले जोसमनी, जोसमुनि, यशोमणि, जोसमणि जस्ता शब्दहरू लेखिएको देखिए पनि शुद्ध नाउँ ‘जोशमुनि’ रहेको जानकारी गराउनुभयो ।
कार्यक्रममा स्वामी कल्याणमित्र, कृष्णविनोद लम्साल, ब्रह्मप्रिय प्रेमस्वरूप, हरि कोर्काली, मच्छेश्वर सापकोटा, पदम दाहाल, डा. इन्दुल केसी, चेवनचन्द्र बस्नेत, मुरहरि रायमाझी, नवराज दाहाल ‘उत्साही’ लगायतका विभिन्न बौद्धिक व्यक्तिहरूको उपस्थिति थियो ।
गायक–गायिकालाई आभारपत्र समर्पण
शब्दयात्रा प्रकाशनद्वारा उत्पादित विभिन्न गानहरूमा स्वर दिने ६ जना गायक–गायिकालाई बुद्धजयन्तीको अवसरमा आभारपत्र समर्पण गरिएको छ । ती गानहरू अक्षरधाम यु–ट्युब च्यानलबाट सुन्न सकिन्छ । हरि मञ्जुश्रीको सङ्गीत र मच्छेश्वर सापकोटाको सुपरिवेक्षण रहेका गानहरूमा शब्दयात्रा प्रकाशनका सदस्यहरूका साथै सदस्य नभएर पनि शब्दयात्रा प्रकाशनलाई सघाउन ६ जना गायक–गायिकाले स्वराङ्कन गराउनुभएको हुनाले त्यसरी सहयोग गर्ने गायक–गायिकालाई आभारपत्र समर्पण गरिएको हो । शब्दयात्रा प्रकाशनको गानमा आफ्नो स्वर दिएर सघाउने गायक–गायिकाहरू अनिशा तामाङ, अनीश कुइकेल, अम्बिका थापा, बबिता प्याकुरेल, रिभव सेवाचार्य र सरस्वती सापकोटा हुनुहुन्छ ।
गायक–गायिकाप्रति औपचारिक आभार व्यक्त गर्ने क्रममा गजलकार नवराज दाहाल ‘उत्साही’ ले रुद्राक्षमाला, कवि हरि कोर्कालीले उपहार र स्वामी कल्याणमित्रले प्रमाणपत्र समर्पण गर्नुभएको थियो । कार्यक्रममा उपस्थित हुन नसक्नुभएका गायक–गायिकामध्ये अम्बिका थापाको आभारपत्र दामोदर घिमिरेले, बबिता प्याकुरेलको आभारपत्र अनीश कुइकेलले र रिभव सेवाचार्यको आभारपत्र अनिशा तामाङले ग्रहण गर्नुभएको थियो । त्यस क्रममा गीतिभास्कर तथा सङ्गीत क्षेत्रका प्रथम सुपरिवेक्षक मच्छेश्वर सापकोटाले आभारपत्र प्राप्त गर्ने गायक–गायिकाको गायनकलाका विषयमा जानकारी गराउनुभएको थियो ।